Coâ Baéng Nhaéng
Khi chöa bieát teân thaät cuûa coâ, thì chuùng toâi ñaët cho coâ bieät danh laø Baéng Nhaéng. Nhieàu baïn beø, chöa bieát bieät danh ñoù laø cuûa ai, nhöng khi nghe laàn ñaàu, cuõng ñaõ möôøng töôïng ra ñöôïc ngöôøi ta aùm chæ coâ. Teân thaät cuûa coâ laø Leslie, nhöng toâi thích keâu baèng bieät danh hôn, vì noù chæ roõ moät hình aûnh. Tuoåi coâ chöøng treân hai möôi laêm, da ñen maøu moác, goác Phi Chaâu, khoâng bieát toå tieân coâ bò baét qua Myõ laøm noâ leä töø ñôøi naøo. Coâ coù daùng ñieäu lanh chanh cuûa moät con chim laï nhieàu maøu saéc, aên maëc dieâm duùa, thôøi trang ñaëc bieät khoâng gioáng ai. Nhöõng chieác aùo daøi, aùo ngaén, vaùy ñaàm, ñöôïc chaép noái baèng nhieàu thöù vaûi maøu meø khaùc nhau, vaø kieåu maãu ñaëc bieät, laøm coâ noãi baät trong ñaùm ñoâng. Ngöôøi coâ thaáp, gaày, maø caùi moâng nhoi ra ñaøng sau nhoïn leãu, coù leõ vì ñoâi guoác cao goùt laøm coâ phaûi nhoi moâng ra sau ñeå giöõ thaêng baèng. Toùc coâ keát xoaén tít nhieàu loïn nhö chæ roái khoâng gôõ ñöôïc. Caùi mieäng coâ ñaëc bieät chu ra phía tröôùc vôùi ñoâi moâi daøy, boâi son ñoû choeùt, nhö laøm tieân phong cho toaøn thaân theå. Raêng coâ thì caùi lôùn, caùi nhoû, khoâng ñeàu, thöa thôùt, laïi cuõng chìa ra phía tröôùc, hai caùi raêng cöûa ñeø leân moâi döôùi. Muõi coâ thaáp baønh ra hai beân, neáu nhìn kyõ thì coù daùng cuûa caùi muõi con giaû nhaân. Moùng tay moùng chaân cuûa coâ ñeå daøi, sôn maøu ñoû thaåm, cong quaép laïi nhö moùng vuoát loaøi aùc thuù. Môùi gaëp coâ laàn ñaàu, nhìn caùi hình daùng ñoù, neáu khoâng coù aùc caûm ngay, thì cuõng khoù coù ñöôïc caùi tình caûm bình thöôøng. Coù keõ baûo raèng, oâng trôøi baát coâng, taëng cho coâ moät caùi nhan saéc ñaëc bieät nhö theá, laøm sao maø coâ coù theå kieám cho ra moät taám choàng.
Laàn ñaàu tieân toâi gaëp coâ ôû sôû laøm vieäc, trong caàu thang maùy, khi saép ñi leân caùc töøng treân cao, tay coâ giöõ nuùt baám cho cöûa coøn môû, chôø cho moïi ngöôøi böôùc vaøo. Caùi mieäng coâ cöôøi toe toeùt:
“Baø con ôi, nhích vaøo beân trong moät chuùt ñeå coù choã cho ngöôøi khaùc vaøo. Caøng saùt nhau thì caøng aám. Chuùng ta taäp saép lôùp caù moøi cho quen. Hoâm nay saép ñeán thöù baûy, chuû nhaät laïi roài. Vui leân . Trôøi ñeïp laém. Caùm ôn Chuùa ñaõ cho ngaøy thöù saùu.”
Moïi ngöôøi cöôøi oà leân, vì hoâm nay laø thöù hai, buoåi saùng môùi vaøo laøm vieäc, ai cuõng meät nhoïc sau hai ngaøy nghæ ôû nhaø. Toâi cöôøi theo vaø caûm thaáy trong loøng vui veû theo lôøi ñuøa nghòch cuûa coâ. Thang maùy ñi leân, ñeán moãi taàng laàu coâ rao leân:
“ Taàng baûy ñaây nheù, ai ñaùnh baøi thua heát tieàn trong ngaøy nghæ vöøa qua, thì gheù töøng naày maø xin vay . Tieàn lôøi thaáp laém, coù theå baùn nhaø maø chöa traû heát nôï.”
“ Ñaây taàng möôøi hai , ai coù ñoùi buïng, coøn buoàn nguû thì ra ñaây, aên moät buïng no, roài kieám choã maø nguû cho say. Nhôù ñöøng ñeå xeáp bieát maø bò sa thaûi nghe.”
“Toâi phaûi ra töøng naày, ai muoán leân thaáu thieân ñaøng thì ñi tieáp. Chuùc taát caû moät ngaøy vui veû. Chaøo.”
Coâ lanh chanh chaïy ra khoûi caàu thang vaø quay laïi vaãy tay chaøo. Treân moâi moïi ngöôøi coøn giöõ nuï cöôøi. Thang maùy tieáp tuïc ñi leân trong söï im laëng, khoâng ai noùi vôùi ai lôøi naøo.
Moät laàn khaùc, cuõng gaëp coâ trong thang maùy, coâ ñuøa vôùi moïi ngöôøi:
“Baø con ôi, vui leân ñi vì hoâm nay chuùng ta coøn vieäc laøm, chöa bò thaát nghieäp nhö nhieàu ngöôøi khaùc trong tieåu bang naày. Ai khoâng vui, maø buoàn baû thì uoång laém. Caùm ôn Trôøi ñi.”
Coâ Baéng Nhaéng ñi ñeán ñaâu, noùi chuyeän khoâi haøi vaø cöôøi ñeán ñoù. Moãi buoåi saùng ñeán sôû, gaëp coâ treân haønh lang, coâ chaøo hoûi ríu rít vaø töôi vui. Coâ noùi vaøi caâu khoâi haøi nheï nhaøng, ñeå cuøng cöôøi. Nhöõng nuï cöôøi naày coù coâng hieäu laøm nheï bôùt noãi böïc boäi cuûa moät oâng choàng buoåi maø saùng ra ñi bò vôï caèn nhaèn laøm khoù, laøm vôi bôùt caùi naëng neà khuoân maët cuûa baø vôï giaän doãi oâng choàng khoâng chòu laøm theo yù baø, laøm phai bôùt u uaát cuûa coâ gaùi haän tình, laøm nguoâi nieàm lo aâu ñeø naëng trong loøng cuûa ngöôøi coù taâm söï khoù khaên, laøm taêng theâm nieàm vui cho ngöôøi ñang vui ñoùn moät ngaøy môùi. Coâ khoâng maát coâng söùc, maát tieàn baïc chi caû, maø ñem ñeán cho moïi ngöôøi chuùt yeâu ñôøi, khôûi ñaàu cho moät ngaøy soáng. Coù khi coâ coøn ca haùt vaøi ñoaïn nhaïc khoâi haøi maø coâ baét chöôùc caùc taøi töû treân truyeàn hình ñeå dieãu vaø moâ taû caùi hình aûnh hieän taïi. Coâ muùa tay khoa chaân caùi mieäng chu daøi thoøng ra maø dieãn taû. Neáu ngöôøi khaùc, thì coù leõ töï cheá, khoâng daùm laøm nhöõng cöû chæ maø thieân haï coù theå cho laø loá laêng ñoù. Sau khi coâ ra khoûi thang maùy, moät oâng ngöôøi goác AÁn Ñoä giaø, ñaàu ñoäi caùi vôø khaên to toå boá, bao kín toùc tai, raâu ria che bao quanh moàm mieäng, chæ ñeå loä hai laøn moâi ñen daøy, xem boä oâng khoâng öa caùch ñuøa nghòch cuûa coâ, oâng noùi nhoû:
“Con ngöôøi naày chaéc chöa bao giôø ñoïc ñöôïc caâu “ im laëng laø vaøng” , oàn aøo , ñieäu boä loá bòch kyø quaùi.”
Moät oâng khaùc cöôøi vaø traû lôøi oâng AÁn Ñoä :
“OÂng baïn ôi, ñöøng khoù khaên quaù. OÂng chæ muoán moãi ngaøy gaëp nhöõng baïn ñoàng nghieäp maët maøy ñaêm ñaêm, caùu kænh nhö bò tró haønh, nhöõng khuoân maët raàu ró nhö thaát tình saép treo coå töï vaän, nhöõng daùng ñieäu laïnh luøng nhö nöôùc ñaù muøa ñoâng sao? Coâ aáy laøm troø, mua vui cho chuùng ta, coù ai maát gì ñaâu, maø laïi ñöôïc nhöõng nuï cöôøi khai môû cho moät ngaøy laøm vieäc meät nhoïc caêng thaúng.”
Coù laàn coâ thaáy moät ngöôøi quen mang boä maët raàu ró, khoâng vui, coâ cöôøi hoûi:
“Saùng nay bò vôï haønh hay sao maø troâng khoå sôû vaäy?”
OÂng baïn phì cöôøi vaø noùi vaøi caâu laáp lieám. Coâ Baéng Nhaéng tieáp:
“Ngaøy hoâm nay ñeïp tuyeät vôøi, toäi gì khoâng vui, uoång laém. Moïi söï böïc mình taïm gaùc qua ñi, soáng moät giôø, vui moät giôø. Ñôøi ngöôøi coù maáy choác. Ai maø khoâng coù chuyeän khoù khaên, ñau khoå, nhöng cöù vui, cöù cöôøi, roài moïi söï seõ qua ñi , deã daøng.”
Coù laàn leân laàu möôøi taùm tìm ngöôøi quen, toâi gaëp coâ ôû tröôùc cöûa thang maùy, coâ cöôøi hoûi toâi:
- “Gioù naøo ñöa anh ñeán ñaây? Anh ñi tìm ai, toâi coù theå giuùp anh ñöôïc gì khoâng?”
Toâi leân ñaây tìm oâng Tom coù chuùt vieäc caàn. Khoâng bieát ñích xaùc oâng ngoài ôû goùc naøo.
“Tom, ôû ñaây coù ba oâng Tom, Tom Hoaøng Töû, Tom Cao Boài vaø Tom Yeåu Ñieäu, thoâi anh cöù ñi theo toâi, khoâng phaûi oâng naày, thì laø oâng kia.”
Coâ vui veû daãn toâi ñi quanh co qua caùc haønh lang tìm. Khi ñeán ñuùng oâng Tom toâi caàn gaëp, thì coâ hôùt haõi:
“Thoâi nheù, toâi phaûi ñi ngay, sôï treå heïn. Treå heïn laø toâi baét ñeàn anh ñoù.”
Roài coâ tung taêng böôùc mau. Toâi nhìn theo coâ, thaáy böôùc ñi cuûa coâ trôû thaønh duyeân daùng, ñaùng yeâu, khoâng phaûi laø böôùc chaân kyø dò cuûa loaøi thuù laï.
Moät buoåi chieàu chuû nhaät, toâi chôû vôï ñi chôï, vöøa chaïy xe vaøo baõi ñaäu, thì thaáy moät ngöôøi ñaøn baø nhaûy ra tröôùc xe khua tay chaän toâi laïi, toâi nhaän ra coâ Baéng Nhaéng. Toâi thaéng xe, coâ hoûi lôùn:
“Anh coù daây caâu bình ñieän hay khoâng?”
Toâi gaät ñaàu, coâ chaïy theo xe toâi ñeán choã ñaäu, noùi cöôøi vui veû, vaø laáy daây caâu bình ñieän. Toâi hoûi:
“Coù caàn caâu ñieän töø xe toâi khoâng? Sao vaäy, ñeå queân ñeøn chaêng?”
“Khoâng phaûi xe toâi cheát maùy, maø xe cuûa ngöôøi khaùc, thaáy ngöôøi ta toäi nghieäp, toâi hoûi möôïn giuùp. Theá laø hoâm nay toâi coù dòp laøm ñöôïc moät ñieàu töû teá. Toâi seõ chia phöôùc cho anh chò naêm phaàn traêm, toâi chæ giöõ laïi chín möôi laêm phaàn traêm thoâi. Hì hì hì ..”
Vôï toâi nhìn coâ Baéng Nhaéng maø hoûi:
“Coâ naøo theá ? AÊn maëc nhö leân ñoàng. Coi boä laêng xaêng lít xít, noùi naêng oàn aøo nhö baén suùng lieân thanh.”
“Coâ naày laøm chung sôû, anh khoâng bieát teân, ngöôøi ta ñaët cho bieät danh laø coâ Baéng Nhaéng.”
“Ngöôøi naøo ñaët cho coâ caùi teân hay thaät. Ñuùng nhö caùi baéng nhaéng cuûa coâ. Ngöôøi ñaâu maø nhan saéc xaáu xí dò kyø quaù. Khoâng bieát laøm sao maø laáy choàng ñöôïc nhæ !”
Sau khi caâu bình ñieän xe xong, coâ vöøa ñi vöøa chaïy, ñeán traû laïi cho toâi sôïi daây caâu bình. Öôõn ngöïc vaø nhoãng moâng oâm toâi moät caùi, noùi lôøi caùm ôn, roài quay laïi noùi vôùi vôï toâi:
“Naày, chò ñöøng ghen nghe. Anh Nguyeãn trong sôû ñaøng hoaøng laém, khi naøo cuõng toát vôùi baïn beø. Nhöng mình laø ñaøn baø, chæ neân tin ñaøn oâng chöøng chín möôi phaàn traêm thoâi, ñeå möôøi phaàn traêm coøn laïi laøm voán. Ai maø tin heát traêm phaàn traêm thì coù ngaøy vôõ nôï ñoù.”
Noùi xong coâ cöôøi haêng haéc, vaø tung taêng boû ñi.
Trong sôû toâi, ai muoán in hoïa ñoà côõ lôùn, thì phaûi xuoáng laàu möôøi, coù chuyeân vieân ñöùng taïi maùy in giuùp, ñeå traùnh tröôøng hôïp khoâng bieát xöõ duïng laøm hö maùy, hay toán phí thì giôø. Chuyeân vieân ñieàu khieån maùy naày laø moät oâng lôùn tuoåi, maët khi naøo cuõng ñoû gay vì chaát röôïu, ñoâi maét lôø ñôø, caùi traùn nhaên nhuùm . Ñoâi khi buoåi saùng môùi vaøo laøm vieäc, oâng cuõng thôû ra noàng naëc muøi röôïu maïnh. OÂng naày bò röôïu haønh, neân thöôøng hay gaét goûng, vaø noùi lôøi khoù nghe. Coâ Baéng Nhaéng thöôøng bò oâng cöï nöï vì nhöõng lyù do khoâng ñaâu. Khi thì baûo coâ im ñi, ñöøng laûi nhaûi meät tai oâng, khi thì hoûi taïi sao in quaù nhieàu hoïa ñoà, khi thì baét coâ chôø ñôïi. Theá nhöng coâ khoâng giaän oâng, maø khi naøo cuõng noùi cöôøi giaû laû cho qua. Coâ noùi vôùi ngöôøi khaùc raèng, toäi gì maø giaän oâng aáy cho khoå thaân mình, khi giaän hôøn, thì trong loøng mình aám öùc, khoù chòu, haïi cho mình tröôùc, maø oâng aáy thì chaúng coù heà haán gì, toát hôn heát laø cöù vui, moät phuùt qua ñi khoâng vui laø phí boû cuûa trôøi cho. Giaän ngöôøi khaùc, thì mình laø ngöôøi thieät thoøi ñaàu tieân, vì mình mang caùi noãi khoå, coøn ngöôøi bò giaän, hoï chaüng heà haán gì. Roài nhöõng tieáng than phieàn veà caùi thoâ baïo cuûa oâng chuyeân vieân phoøng in aán ñeán tai ban quaûn trò. OÂng naày bò caûnh caùo, vaø bò taïm thôøi ngöng vieäc moät thaùng khoâng löông. Thaät khoù töôûng töôïng ñöôïc, chæ moät tuaàn sau khi bò treo vieäc, oâng chuyeân vieân naày ñeán ñöùng tröôùc coång sôû, ngöõa tay xin tieàn baïn ñoàng nghieäp cuõ. Coù ngöôøi cho oâng moät hai ñoàng, coù ngöôøi nhôù laïi thaùi ñoä gay gaét cuûa oâng tröôùc ñaây maø quay maët boû ñi. Coâ Baéng Nhaéng khi naøo cuõng vui veû ruùt tieàn ra duùi vaøo tay oâng, vaø noùi nhöõng lôøi aân caàn töû teá, an uûi oâng raèng, moïi khoù khaên roài seõ qua mau, ñöøng buoàn. Coù ngöôøi traùch coâ raèng:
“Taïi sao boá thí laøm chi cho haïng ngöôøi xaáu xa , hö hoûng ñoù. Môùi nghæ vieäc moät tuaàn maø phaûi ñi xin aên, khoâng bieát lieâm só, khoâng bieát xaáu hoå. AÊn tieâu caùch gì maø ra noâng noãi ñoù? Khi tröôùc thì hoáng haùch, naït noä ngöôøi ta maø baây giôø ngöûa tay xin tieàn.”
Coâ Baéng Nhaéng nheï nhaøng traû lôøi :
“Mình laøm sao hieåu noãi uaån khuùc cuûa ngöôøi khaùc maø traùch moùc hoï? Neáu khoâng quaù quaãn baùch, thì ai maø muoán ngöûa tay ñi xin ngöôøi khaùc. Hoï cuõng coù caùi ñau loøng rieâng.”
Moät ngöôøi baïn coâ, cuõng baát ñaéc dó phaûi ruùt tieàn ra cho, khi ñöa tieàn, thì coù thaùi ñoä khoù chòu, vuøng vaèng. Coâ Baéng Nhaéng noùi thaàm vôùi baïn :
“Khoâng cho thì thoâi, cho thì neân coù thaùi ñoä töû teá. Ñaøng naøo mình cuõng maát tieàn. Ñaõ maát tieàn maø coøn böïc mình, vaø laøm cho ngöôøi nhaän khoâng vui, uoång laém. Ngöôøi nhaän khoâng bieát ôn, maø coøn coù theå gheùt mình. Vui veû cho, thì hoï cuõng vui, maø mình cuõng vui. Coù lôïi hôn laø caøu nhaøu khoù chòu”.
Maáy hoâm sau, toâi thaáy coâ Baéng Nhaéng ñöa cho oâng chuyeân vieân in aán naày moät bao giaáy maøu naâu. Coù ngöôøi hoûi coâ:
“Chò cho oâng aáy caùi gì vaäy?”
“Chai röôïu.”
“Chò laïi khuyeán khích oâng ta laøm theâm ñieàu xaáu. Chò khoâng bieát oâng ta ghieàn röôïu neân môùi ra noâng noãi ñoù sao. Laàn sau ñöøng cho oâng ta röôïu nöõa nheù. Phaûi giuùp oâng ta thoaùt ra khoûi con ñöôøng sai laàm, xaáu xa. Ñöøng trao suùng vaøo tay boïn saùt nhaân.”
Coâ Baéng Nhaéng cöôøi vaø nhoû nheï traû lôøi:
“OÂng naày ñang caàn röôïu nhö caàn hôi thôû , cho röôïu laø ñem nieàm vui ñeán vôùi oâng ta . Khoâng phaûi vì theâm moät vaøi chai röôïu maø oâng teä hôn, cuõng khoâng vì thieáu vaøi chai röôïu maø oâng seõ toát hôn. Con ngöôøi naày, khoâng theå thay ñoåi ñöôïc nöõa, cöù chaáp nhaän nhö vaäy. Laøm gì cho hoï ñöôïc vui, mình cöù laøm, cho hoï theâm vaøi phuùt haïnh phuùc trong ngaøy. Toâi coù röôïu, khoâng uoáng thì cho ñi , taïo nieàm vui cho keõ khaùc.”
Coù OÂng Bill laøm chung sôû, maët maøy khi naøo cuõng nhaên nhoù, khoù khaên, khoâng cöôøi, khoâng chaøo ai caû. Nhieàu ngöôøi khoâng daùm chaøo hoûi oâng, vì ñaõ coù laàn chaøo hoûi, maø oâng khoâng ñaùp laïi. Nhöng moãi khi coâ Baéng Nhaéng thaáy oâng Bill , thì coâ reo leân vui möøng hoûi thaêm söùc khoûe, noùi naêng huyeân thuyeân ñuû ñieàu. OÂng Bill ban ñaàu cuõng im laëng, maët gaàm gaàm, khoâng noùi naêng, khoâng traû lôøi, nhöng roài veà sau, thì traû lôøi coäc loác, nhaùt göøng, ngaén goïn, traû lôøi cho coù, vì khoâng theå baát lòch söï hôn vôùi ngöôøi voàn vaõ vôùi oâng nhö theá. Coâ Baéng Nhaéng cöù ñem taám loøng toát ra maø taán coâng oâng, cuoái cuøng, oâng Bill cuõng ngoït ngaøo traû lôøi, vaø ñoâi khi coøn keøm theo nuï cöôøi haøi loøng hieám hoi treân moâi oâng. Coù ngöôøi thaáy oâng Bill cöôøi , hoûi coâ Baéng Nhaéng:
“Laøm sao maø coâ caïy ñöôïc mieäng oâng phoãng ñaù naày ra, vaø laøm cho oâng ta cöôøi ñöôïc?”
“Cöù môû nuï cöôøi cuûa mình ra tröôùc, ñaõi thieân haï nuï cöôøi vui, mình khoâng toán tieàn. Mình cuõng vui theo. Hoï khoâng theå naøo töø choái maõi caùi töû teá, caùi vui veû cuûa moïi ngöôøi chung quanh. Duøng nuï cöôøi nhö caùi chìa khoùa, môû ñöôïc nhöõng taám loøng khoù khaên, nhöõng con ngöôøi kheùp kín. Toäi gì khoâng gieo raéc nguoàn vui chung quanh mình, laøm cho ñôøi soáng theâm yù nghóa, theâm vui, theâm söùc soáng cho töøng ngaøy. Ñem tình thöông ra maø taán coâng, thì ai maø khoâng meàm loøng.”
Coâ Baéng Nhaéng coù con maét tinh ñôøi, kheùo nhaän xeùt vaø coù caùi mieäng baïo daïn, daùm noùi ra nhöõng ñieàu coâ nghó. Gaëp ai, coâ cuõng tìm ra moät vaøi ñieåm hay vaø toát ñeïp ñeå khen taëng, laøm hoï vui. Coâ khen baø naày coù thaân hình thon thaû, goïn gaøng, vaø hoûi baø laøm theá naøo ñeå giöõ cho ñöôïc neùt ñeïp ñoù laâu daøi nhö vaäy? Khen coâ kia coù maùi toùc oùng möôït, hoûi coâ duøng loaïi thuoác goäi ñaàu gì ñeå cho toùc ñöôïc oùng aû ñeïp ñeõ. Khen caùi aùo môùi cuûa moät baø khaùc, vaø cho raèng caùi kieåu aùo ñoù thuoäc loaïi thôøi trang môùi nhaát. Khen oâng baïn kia ñaõ lôùn tuoåi maø toùc coøn daøy vaø xanh um, chöa bò hoùi daàu. Coâ khen oâng hoùi ñaàu khaùc raèng caùi ñaàu caïo troïc loùc laøm cho oâng ta troâng khoûe maïnh nhö thanh nieân hai möôi. Khen baø maäp aên maëc ñuùng ñieäu, sang troïng nhö Nöõ Hoaøng. Khen ñoâi maét cuûa coâ gaùi kia long lanh saùng laùng vaø hoûi raèng chaéc coâ thoâng minh laém. Coâ coøn khen caû caùi buïng pheä cuûa oâng giaø kia daïo naøy troâng xeïp xuoáng nhieàu. Khi vaøo böu ñieän, coâ khen baø nhaân vieân töû teá, noùi raèng, chöa thaáy ai kieân nhaãn vaø vui veû nhö baø naày, vaø coâ vieát thô cho giaùm ñoác böu ñieän yeâu caàu tuyeân döông caùch phuïc vuï khaùch haøng cuûa baø.
Moãi laàn vaøo quaùn aên, coâ giôùi thieäu vôùi khaùch haøng chöa quen, bieát caùi moùn ngon ñaëc bieät cuûa quaùn naày, laøm chuû quaùn haõnh dieän, sung söôùng, tieáp coâ nhö tieáp ñaõi aân nhaân. Ai cuõng coù caùi toát, caùi ñeïp cho coâ khen. Laøm hoï sung söôùng vôùi caùi öu ñieåm maø hoï ñang coù. Toâi cuõng muoán baét chöôùc coâ Baéng Nhaéng ñeå khen thieân haï, laáy loøng hoï, nhöng thöôøng khoâng tìm ñöôïc nhöõng ñaëc ñieåm ñeå khen. Khi tìm ñöôïc, thì ngaïi ngaàn, khoâng daùm môû mieäng, sôï hoï hieåu laàm. Toâi nhôù coù laàn, cuõng trong caàu thang maùy ñi xuoáng nhaø xe, toâi gaëp baø Ludy, tuoåi ñaõ gaàn saùu möôi, ngöôøi baø thaáp vaø vuoâng vöùc, vì beà ngang ñang phaùt trieån thi ñua vôùi chieàu cao. Hoâm ñoù, baø vöøa caét toùc ngaén ngang oùt, loaïi toùc cuûa treû em baûy taùm tuoåi. Caùi maùi toùc ngaén cuûa baø, laøm cho baø kyø dò hôn, vuoâng vöùc hôn, vaø nhìn vaøo thì muoán cöôøi. Moät anh baïn khaùc trong caàu thang, cöôøi vaø khen baø : “ Maùi toùc ñeïp quaù, troâng baø treû ra möôøi tuoåi.” Khi noùi xong, thì anh nheo maét laøm daáu vôùi toâi, vaø ñöa ngoùn tay bí maät choïc choïc vaøo hoâng toâi, nhö muoán baûo toâi ñöøng cöôøi. Baø Ludy thì töôûng thaät, söôùng quaù cöôøi hinh hích. Sau khi baø ra khoûi caàu thang, cöûa ñaõ ñoùng laïi, anh baïn phaù ra cöôøi raát lôùn. Toâi noùi nhoû :
“Baø aáy maø bieát anh treâu gheïo, baø giaän, traû thuø cho thì ñöøng traùch.”
Anh baïn cöôøi ha haû:
“Baø aáy ñaâu coù bieát raèng maùi toùc laøm baø thaønh kyø quaùi . Coù leõ ñaõ coù nhieàu ngöôøi khen xaïo, maø baø aáy töôûng thaät. Chæ toäi cho oâng choàng, thaáy vôï kyø dò maø khoâng daùm noùi ra, sôï vôï giaän laãy, khoùc loùc theâm phieàn.”
Maáy hoâm sau, coâ Baéng Nhaéng gaëp baø Ludy, coâ móm cöôøi vaø noùi vôùi baø:
“Kieåu toùc môùi naày cuûa baø cuõng hay hay, nhöng toâi thích kieåu toùc cuõ cuûa baø hôn. Khoâng bieát nhaõn quan toâi coù sai khoâng, chöù toâi thaáy caét toùc kieåu cuõ, laøm baø yeåu ñieäu vaø ñeïp hôn kieåu toùc naày.”
Coâ bieát khen ñuùng, vaø daùm ñöa nhaän xeùt toát cho ngöôøi khaùc. Coâ khoâng vì muoán laáy loøng ngöôøi khaùc maø khen böøa baõi, voâ lyù. Nhieàu baø, nhieàu coâ, khi aên maëc, trang söùc loá laêng, ngöôøi khaùc thaáy, hoï cöôøi thaàm, nhöng cuõng khen móa chôi, nhöng caùc baø caùc coâ töôûng khen thaät, vaø khoâng bieát mình loá laêng, cöù theá maø laøm tôùi.
Bieát coâ Baéng Nhaéng quen vaø nhôù teân nhieàu ngöôøi, toâi hoûi coâ laøm sao maø nhôù ñöôïc nhieàu teân, nhieàu ngöôøi nhö vaäy? Coâ cho bieát laø khi nghe teân ai , coâ coá gaéng gheùp theâm moät tieáng khaùc nöõa keøm vôùi teân vöøa nghe. Tieáng naày coù theå dieãn taû ñöôïc vaøi ñaëc ñieåm cuûa ngöôøi kia. Giaû nhö Jack Buïng, Tony Ñoùi, Frank Raêng Ngöïa, Jonh muõi caø chua, vaân vaân, neân khi thaáy daùng ñieäu, laø nhôù teân ngöôøi. Hoài toâi chöa quen bieát coâ, maø gaëp nhau chaøo, coâ keâu teân toâi, laøm toâi ngaïc nhieân voâ cuøng.
Coù moät daïo kinh teá khoù khaên, coâng ty thua loã, ba naêm lieân tieáp khoâng ai ñöôïc taêng löông. Ngöôøi kieân nhaãn nhaát cuõng phaûi baát bình maø buoâng lôøi than thôû, coù ngöôøi boû ñi tìm vieäc khaùc. Khoâng khí laøm vieäc naëng neà hôn. Coâ Baéng Nhaéng vaãn vui veû, vaãn noùi cöôøi vaø khoâi haøi moãi ngaøy. Coâ noùi vôùi baïn beø:
“Böïc boäi cuõng chaüng ñöôïc gì, duø sao nöõa, mình vaãn coøn ñuû aên, ñuû tieâu, tieát kieäm laïi moät chuùt thoâi, chöù chöa ñeán noãi naøo. Cöù vui, khoâng vui thì thieät haïi cho mình tröôùc. Maø phaûi vui chöù, trong khi, ñaùng ra coâng ty phaûi caét giaûm nhaân vieân, mình coù theå ôû trong ñaùm bò caét boû, maát vieäc. Thôøi buoåi baây giôø, chaéc chi kieám laïi ñöôïc vieäc khaùc vôùi ñoàng löông hieän taïi naày. Coøn vieäc, cöù haêng haùi laøm, mình laøm vieäc vui veû, thì naêng suaát cao, vaø coù theå nhôø ñoù, maø coâng ty phuïc hoài laïi vò theá kinh teá. Roài taêng löông maáy hoài.”
Vaãn coù nhieàu ngöôøi khoâng ñoàng yù vôùi coâ, than vaõn, caèn nhaèn, hoï töï laøm cho ngaøy thaùng cuûa hoï maát vui, maát haïnh phuùc, bình an.
Coâ Baéng Nhaéng laøm vieäc ôû phoøng keá hoaïch vaø nghieân cöùu ñaõ nhieàu naêm, coâng vieäc quen, choã ngoài toát, tieän nghi, gaàn cöûa soå, nhìn ra phong caûnh beân döôùi ñeïp ñeõ. Bôõi vì coù ngöôøi muoán tranh daønh caùi vò trí choã ngoài quaù toát naày, neân coâ bò ñoåi sang laøm vieäc cho moät nhoùm khaùc, ôû laàu khaùc. Ban ñaàu coâ cuõng raùn vaän ñoäng ñeå ñöôïc ôû laïi laøm vieäc nôi cuõ, coâ cho bieát,â coù theå ngoài baát cöù nôi naøo cuõng ñöôïc, nhöng cuoái cuøng phaûi ñi. Ñeán laøm ôû moät nôi laï vieäc, choã ngoài saùt haønh lang, khoâng coù cöûa soå, phaûi nhaän choã keùm thuaän lôïi nhaát . Phaûi ra ñi, nhöng coâ vaãn vui veû vôùi ngöôøi chieám choã coâ. Coâ cho baø naày luoân caû maáy chaäu hoa, maáy chaäu caây xanh vaø vui veû daën doø:
“Nhôù töôùi nöôùc ñeàu vaø chaêm soùc giuùp maáy chaäu caây cho toâi nheù. Khi naøo caây hoa naøy nôû naêm ñoùa cuøng moät luùc, laø khi baø truùng soá ñoäc ñaéc, heân laém. Choã môùi cuûa toâi, ngoài beân trong, khoâng coù aùnh saùng, khoâng tieän cho caùc loaïi caây naày sinh tröôûng. Nhôù laø caây coái cuõng coù tình caûm, coù vui buoàn nhö chuùng ta ñoù.”
Baïn coâ traùch raèng, taïi sao maø töû teá vôùi con ngöôøi xaáu xa, ñaõ daønh maát choã ngoài toát cuûa coâ. Ñeå coâ phaûi ñi qua nôi laøm vieäc khaùc, chöa quen, chöa kinh nghieâm, vaø coâng vieäc ñang deã daøng trôû thaønh khoù khaên. Ñaùng ra phaûi ñem maáy chaäu caây maø quaüng vaøo thuøng raùc , hoaëc cho ngöôøi khaùc. Coâ baûo raèng, mình ñaõ khoâng may, maát caùi choã ngoài toát, maát coâng vieäc deã daøng, khoâng neân ñeå maát theâm thöù khaùc nöõa. Khoâng neân taïo theâm moät keõ thuø môùi, maø neân laøm vôi bôùt nhöõng maát maùt trong tình caûm khi tranh nhau caùi choã ngoài kia. Loãi taïi mình, chöùc phaän nhoû maø coù moät choã ngoài quaù toát. Mình thua, ra ñi vôùi tình caûm toát laønh thì hôn laø ñi vôùi haän thuø gheùt boû. Coâ noùi, cuoäc ñôøi, khoâng ai maõi maõi ñöôïc thuaân lôïi, yeân laønh vaø bình an. Bôõi vaäy, neân phaûi chaáp nhaän söï ñoåi thay nhö ñieàu ñöông nhieân. Trong loøng sao maø khoûi buoàn, khoûi tieác, nhöng ñöøng ñeå caùi buoàn tieác ñoù tuï laïi dai daúng, ñöøng ñeå noù laøm mình xoùt xa laâu, nhieàu. Moãi chuùng ta, khoâng ai coù theå maõi maõi soáng trong thoûa nguyeän laâu daøi maø chaüng coù ñieàu khoù khaên raéc roái xen vaøo ñôøi soáng. Bieát chaáp nhaän, bieát tìm vui trong nôi môùi, nôi naøo cuõng coù caû khoù khaên laãn thuaän lôïi.
Moãi saùng gaëp coâ trong caàu thang, toâi thaàm caûm ôn coâ, ñaõ giuùp toâi coù theâm moät nuï cöôøi, moät nieàm vui, vaø thaáy mình yeâu ñôøi, yeâu coâng vieäc hôn. Döôøng nhö coâ ñaõ taïo ñöôïc nhöõng caùi haïnh phuùc nhoû nhoi, gieo raéc chung quanh coâ, laây lan ra moïi ngöôøi chung quanh. Coù leõ haïnh phuùc cuûa coâ laø laøm cho moïi ngöôøi chung quanh vui loøng, nhaéc nhôû cho hoï ñöøng boû phí haïnh phuùc, ñöøng boû phí thì giôø quyù baùu cho nhöõng thöông ñau traéc trôû. Coâ chuyeån cho hoï nuï cöôøi, ñeå nguoâi queân ñi phaàn naøo nhöõng khoù khaên trong cuoäc soáng.
Coù laàn, toâi baét gaëp coâ Baéng Nhaéng ngoài khoùc trong thö vieän cuûa sôû. Toâi voâ cuøng ngaïc nghieân, töôûng coâ khoâng bieát khoùc bao giôø. Töôûng coâ khoâng bieát buoàn, vì quanh coâ, toâi luoân nghe lôøi noùi haøi höôùc vaø tieáng cöôøi. Toâi keùo gheá ngoài caïnh coâ vaø thaàm thì :
“Toâi coù theå laøm gì ñöôïc cho coâ khoâng? Thoâi, ñöøng buoàn vaø ñöøng khoùc nöõa.”
“Anh cöù ñeå cho toâi khoùc, khoùc ñöôïc laø vôi bôùt noãi buoàn.”
“Toâi im laëng, ñeå tay leân vai coâ maø khoâng ngaïi hieåu laàm. Sau moät hoài khoùc, coâ keå cho toâi nghe noãi buoàn. Meï coâ bò beänh Parkinson bieán chöùng ra thaàn kinh phaûi naèm vieän döôõng laõo töø nhieàu naêm, boá coâ bò ung thö phoåi ñang chôø cheát, coâ phaûi chaêm soùc boá meï . Em coâ khoâng ngheà nghieäp, ghieàn ma tuùy, hoâm nay coâ ñöôïc tin em coâ phaïm phaùp, vaøo tuø. Coâ bieát theá naøo noù cuõng seõ ñi tuø khoâng sôùm thì muoän. Nhieàu chuyeän khoå quaù, coâ khoâng chòu noãi, phaûi khoùc, khoùc cho vôi buoàn, chæ coù caùch ñoù maø thoâi. Coâ chôït cöôøi vaø hoûi:
“Khi toâi khoùc, troâng coù xaáu xí laém khoâng?”
Toâi im laëng khoâng traû lôøi, vì bình thöôøng, coâ ñaõ quaù xaáu xí, khoâng coøn coù theå xaáu xí hôn ñöôïc, maø coù theå noùi laø khi khoùc bôùt xaáu xí hôn. Toâi baét chöôùc coâ maø khoâi haøi:
“Khoâng, khi coâ khoùc toâi thaáy ñeïp hôn thöôøng ngaøy nöõa. Nhöõng gioït nöôùc maét coâ loùng laùnh vaø trong nhö kim cöông. Nhöõng gioït nöôùc maét ñoù khoâng phaûi tuoân ra töø buoàng maét, maø chaûy ra töø traùi tim nhaân aùi hieàn laønh cuûa coâ.”
Nghe toâi noùi, coâ Baéng Nhaéng sung söôùng quaù vaø oâm chaàm laáy toâi trong hai voøng tay:
“Anh noùi nhö thi só laøm thô. Anh laøm cho toâi heát buoàn roài. Chuyeän khoâng giaûi quyeát ñöôïc, toäi gì maø buoàn laâu anh nhæ. Chuùng ta chaáp nhaän ñôøi coù caû toát laãn xaáu, nhö moät toaøn boä. Khi vui ñöôïc cöù vui, taïm queân nhöõng khoå ñau raéc roái. Toâi maø khoâng laøm ñöôïc theá, thì trong maáy naêm sau naày, toâi ñaõ cheát maát vì phieàn muoän , vaø caùi bao töû cuûa toâi ñaõ ung thö naùt ngaáu.”
Toâi trôû thaønh thaân thieát vôùi coâ Baéng Nhaéng töø ngaøy ñoù. Toâi hoïc ñöôïc töø coâ nhieàu quan nieäm veà cuoäc ñôøi, veà haïnh phuùc, veà caùch ñoái xöû vôùi ngöôøi chung quanh. Toâi chæ khoâng hoïc ñöôïc caùi baéng nhaéng, lanh chanh cuûa coâ maø thoâi. Toâi cuõng khoâng hoïc ñöôïc caùi trang phuïc loøe loeït, kyø dò cuûa coâ. Toâi khoâng coøn thaáy coâ xaáu xí nöõa. Nhieàu ngöôøi khaùc trong sôû cuõng khoâng thaáy coâ xaáu. Ñaëc bieät nhaát laø chính coâ, coâ cho coâ laø ñeïp. Coâ khoâng bieát coâ xaáu xí dò kyø.
Coù laàn, cuøng vôùi vaøi ngöôøi baïn khaùc ñi aên tröa chung vôùi coâ Baéng Nhaéng, treân ñöôøng ñi, coâ chaøo hoûi moïi ngöôøi qua phoá, vaø hoï cuõng chaøo hoûi coâ inh oûi, laøm nhö coâ quen heát caû khu phoá. Vaøo tieäm, chuû tieäm cuõng möøng rôõ, chaøo ñoùn ríu rít, coâ hoûi thaêm vôï con oâng chuû, nhö laø baïn thaân tình. Moät buoåi ñi aên tröa chung vôùi coâ, toâi thaáy trong loøng nheï nhaøng, vui veû vaø yeâu ñôøi hôn.
Nhieàu buoåi tröa, coâ ñem thöùc aên qua baøn toâi cuøng aên vaø giaûng ñaïo. Ban ñaàu toâi cuõng neå loøng maø nghe lô laø veà chuyeän ñöùc tin, veà kieáp soáng ñôøi-ñôøi mai sau. Khi chaùn quaù, toâi noùi vôùi coâ:
“Coâ vaãn thöôøng baûo laø ñöøng lo chuyeän ngaøy mai, vì chuyeän ngaøy mai chöa tôùi, khoâng lo ñöôïc, haõy soáng cho hoâm nay. Chuyeän ngaøy mai chöa lo tôùi, thì sao phí coâng laøm gì, lo cho xa ñeán kieáp soáng mai sau. Vaõ laïi, chaéc chi coù hoûa nguïc thieân ñöôøng maø phung phí thì giôø chuaån bò cho ngaøy ñoù.
Coâ Baéng Nhaéng cöôøi xoøa maø noùi:
“Phaûi tin töôûng moät caùi gì ñoù, phaûi bieát sôï hình phaït cuûa thieâng lieâng, con ngöôøi môùi khoûi sa ngaõ vaøo toäi loãi. Ai cuõng coù nguoàn toäi loãi aån ngaàm beân trong. Khi caùi thaùnh thieän yeáu theá, thì caùi toäi loãi vuøng leân. Khi laøm ñieàu sai traùi, nhieàu ngöôøi cuõng yù thöùc ñöôïc laø hoï ñang laø ñieàu khoâng ñuùng, nhöng cöù laøm. Neáu khoâng sôï luaät phaùp tröøng trò, cuõng khoâng sôï söï phaùn xeùt cuûa thieâng lieâng, thì khoâng bieát döøng laïi, laøm caøn. Maø con ngöôøi thì yeáu ñuoái vaø deã bò toäi loãi caùm doã. Phaûi sôï moät caùi gì ñoù, ñeå ngaên chaän caùi aùc trong ta. Noùi thaät vôùi anh, ñöùc tin cuûa toâi cuõng coù chöøng möïc thoâi, nhöng toâi raùn giöõ gìn, ñeå giöõ mình, cho bôùt sa ngaõ.”
Coâ Baéng Nhaéng ñi ñeán ñaâu, cuõng ñöôïc tieáp ñoùn nieàm nôû, vaø quanh ñoù coù tieáng cöôøi doøn. Coâ khoâng toán moät ñoàng xu naøo caû, maø mua ñöôïc caùi khoâng khí vui veû, yeâu ñôøi bao boïc chung quanh coâ. Caùi bí quyeát cuûa coâ, laø quan taâm ñeán moïi ngöôøi, chaáp nhaän moïi ngöôøi vôùi toaøn boä toát xaáu hoï coù, vaø coâ coù taøi traøo phuùng, khi naøo cuõng noùi ñöôïc moät caâu khoâi haøi duyeân daùng mua cöôøi cho thieân haï. Chæ coù theá thoâi. Nhöng coâ khoâng mua ñöôïc caûm tình vôùi ngöôøi chæ huy tröïc tieáp cuûa coâ. Bôõi vì baø naày ganh tò, thaáy coâ ñöôïc nhieàu ngöôøi thöông, nhieàu ngöôøi saên ñoùn voàn vaõ, vaø giao thieäp roäng raõi. Baø thì khoù khaên, trang nghieâm, kheùp kín. Baø cöù tìm caùch gaây raéc roái cho coâ Baéng Nhaéng, giao cho coâ nhöõng coâng vieäc khoù khaên, khuùc maéc, ñeå coù côù maø phaøn naøn, traùch cöù. Coâ vaãn vui veû chaáp nhaän phaàn loãi cuûa coâ, vaø laøm nhö khoâng bieát caùi nhoû nhen ti tieän cuûa baø chæ huy. Coâ vaãn chaøo hoûi vui veû, taëng hoa cho baø, vaø noùi chuyeän tieáu laâm laøm baø khoâng nhòn ñöôïc cöôøi. Khi ñaõ cöôøi ñöôïc, thì khoâng coøn khoù khaên gaàm göø. Veà sau baø noùi thaúng thöøng vôùi coâ:
“Toâi muoán gheùt coâ laém, maø khoâng gheùt ñöôïc. Con ngöôøi gì maø khi naøo cöôøi noùi oàn aøo, laïc quan quaù loá. Ñôøi coâ khoâng coù chuyeän gì raéc roái, khoå ñau trong cuoäc soáng caû?”
Töø ñoù, baø thoâi tìm caùch laøm khoù coâ, vaø caøng veà sau thì caøng töû teá.
Khi coù moät coâng vieäc chung lieân heä ñeán caùc nhoùm khaùc, bò chaäm treã, hay khoâng giaûi quyeát ñöôïc, coâ Baéng Nhaéng thöôøng ñöôïc cöû ñi ngoaïi giao, vì nhôø quen bieát nhieàu, vaø nhôø caùch aên noùi kheùo leùo cuûa coâ. Thöôøng thöôøng, nhöõng khoù khaên ñöôïc giaûi quyeát mau leï. Coù laàn coâ ñeán nhoùm toâi, noùi chuyeän vôùi baø Maria, hoûi thaêm veà chuyeän mua veù ñi nghæ maùt taïi Cancun, vaø nhôø baø Maria chæ daãn nôi naøo caûnh ñeïp ñaùng thaêm vieáng. Coâ bieát queâ baø Maria ôû Cancun, vaø coâ bieát baø naày coù choàng laø ngöôøi Trung Ñoâng, neân coâ khen maét cuûa ngöôøi Trung Ñoâng ñeïp vaø huyeàn bí. Baø Maria sung söôùng vui cöôøi, chæ daãn taän tình, cho coâ möôïn theâm cuoán saùch höôùng daãn du lòch. Cuoái cuøng, coâ noùi nhoû vôùi baø Maria:
“Chò coù theå laøm ôn giuùp cho em moät chuyeän naày khoâng? Neáu khoâng ñöôïc thì em cuõng khoâng daùm phieàn chò. Hoâm kia, chuùng em coù chuyeån moät hoà sô döï aùn ABC xuoáng, ñeå nhôø nhoùm chò hoaøn taát phaàn haønh cuûa nhoùm chò. Em bieát chò baän roän vôùi nhieàu döï aùn khaùc, cuõng caáp thieát laém. Chò coù theå naøo giuùp em, ñaët öu tieân cao hôn moät chuùt cho döï aùn cuûa em ñöôïc khoâng? Ñaùng ra, em khoâng daùm phieàn chò, nhöng oâng giaùm ñoác hoái quaù . Chò giuùp em ñi, roài mai moát em cho chò laù buøa, eám oâng xaõ chò, ñeå oâng khoâng coøn tính ñöôïc chuyeän laáy boán baø nhö luaät cuûa xöù oâng cho pheùp.”
Baø Maria nghieâm maët , chæ tay maø noùi:
“Toâi noùi cho coâ bieát, caùi baø xeáp cuûa coâ töôûng ñaâu hoaïnh hoïe ñöôïc toâi, aên noùi voâ pheùp. Toâi ñaõ baûo baø ta laø phaûi chôø . Toâi cuõng coù nhieàu döï aùn öu tieân hôn caàn hoaøn taát tröôùc. Khoâng phaûi hoà sô ñeán sau, maø ñoøi laøm ngay ñöôïc. Nhöng thoâi, toâi seõ ñaët öu tieân cao hôn cho döï aùn cuûa coâ. Ñöøng lo. Toâi khoâng caàn buøa pheùp cuûa coâ ñaâu, noùi nhoû maø nghe, oâng nhaø toâi, phuïc vuï cho mình toâi cuõng ñaõ huït hôi roài, ñöøng noùi chuyeän ba boán baø. Naày, coâ coù bieát khoâng, ngöôøi ta khi aên no caønh hoâng ra roài – duø laø aên baùnh mì haãm moác – thì ñem cho nem coâng chaû phuïng cuõng khoâng maøng ngoù maét ñeán. Caùi buøa naày, coù hôn caùi buøa cuûa coâ khoâng?”
Thænh thoaûng, coâ Baéng Nhaéng toå chöùc nhöõng buoåi aên tröa chung, moãi ngöôøi ñem theo moät moùn aên ñaëc bieät . Nhöõng moùn aên cuûa ñuû saéc daân, cuûa ñuû xöù treân theá giôùi. Coù moùn cay chaûy nöôùc maét, nhö vöøa aên vöøa khoùc cuûa caùc daân toäc Nam AÙ, nhö AÁn Ñoä, Thaùi Lan, A Phuù Haõn. Coù moùn daàu môõ ôùn, chieân thaønh vieân nhö cuûa daân Trung Ñoâng. Coù moùn goûi cuoán, chaû gioø cuûa Vieät Nam. Coù moùn baày nhaày nhö moät toâ buøn, coù leõ naáu baèng ñaäu, cuûa caùc daân toäc Nam Myõ. Coù nhöõng moùn laït leõo nhö luoäc cuûa ngöôøi Myõ, ngöôøi AÂu. Moät baøn chaát ñaày höông vò cuûa caùc daân toäc khaùc nhau. Moãi thöù neám thöû vaøi mieáng, coù moùn ngon mieäng, coù moùn phaûi nhaém maét maø nuoát nhö uoáng thuoác ñoäc. Muøa naéng raùo thì toå chöùc trong coâng vieân , coù nhaïc vui veû, coù ngöôøi tình nguyeän ca haùt, ñaùnh troáng, laøm troø. Hoïp maët, aên chung vui veû, nhôø ñoù maø trong sôû quen bieát nhau, bieát teân, bieát vieäc laøm cuûa nhau, veà sau, khi caàn lieân laïc thì deã daøng vaø giuùp ñôû nhau nhieàu hôn. Nhöõng luùc naày, laøm ñôøi soáng trong trong sôû bôùt nhaøm chaùn, bôùt laïnh luøng, bôùt caêng thaúng. Phaàn coâ Baéng Nhaéng, thì coâ chæ muoán vui, ñem nguoàn vui cho coâ, cho chung taát caû moïi ngöôøi.
Moät daïo lieàn maáy thaùng, toâi khoâng gaëp coâ Baéng Nhaéng. Trong cao oác hôn hai ngaøn nhaân vieân naày, coù khi khoâng gaëp nhau haøng thaùng laø thöôøng. Toâi hoûi thaêm tin töùc coâ, thì coù ngöôøi cho bieát coâ ñang naèm beänh vieän vì bò lieät thaän, chôø thay thaän môùi, ñang chôø coù ngöôøi hieán taëng traùi thaän. Chuùng toâi toå chöùc ñi thaêm coâ, mang hoa ñeán beänh vieän. Gaëp chuùng toâi, vaø coâ vaãn khoâi haøi nhö cuõ, vaø khuoân maët beänh hoaïn meät moûi vaãn nôû nuï cöôøi treân moâi. Coâ heát söùc tin töôûng, seõ coù ngöôøi coáng hieán cho coâ moät traùi thaän, nhö tröôùc ñaây coâ ñaõ töøng coáng hieán traùi thaän cuûa coâ cho ngöôøi khoâng quen bieát naøo ñoù ñang chôø cheát taïi moät thaønh phoá xa xoâi. Nieàm tin naày laøm cho chuùng toâi boái roái, laëng ngöôøi. Coâ noùi raèng, coâ chöa muoán cheát, coâ coøn treû, coøn phaûi laáy choàng, sinh con, vaø cuoäc ñôøi vui quaù, laøm sao maø cheát ñöôïc. Moät ngöôøi noùi:
“Giaù nhö tröôùc kia coâ khoâng cho ñi moät traùi thaän, thì baây giôø cuõng coøn maø duøng. Coâ coù tieác gì khoâng?”
Coâ laéc ñaàu vaø noùi ñaïi yù raèng, neáu coâ khoâng cho, thì ngöôøi kia ñaõ cheát, vaø neáu coâ coøn giöõ laïi, thì chaéc gì ngaøy nay quaû thaän ñoù coøn nguyeân veïn, maø khoâng hö.
Trong sôû, moät nhoùm tình nguyeän ñöôïc thaønh laäp ñeå quyeân goùp, vaø vaän ñoäng, ñaêng quaûng caùo, muïc ñích xin moät traùi thaän cho coâ Baéng Nhaéng. Toâi cuõng xung phong laøm vieäc cho ban vaän ñoäng naày. Ñi phaùt thoâng caùo, daùn giaáy, thu goùp tieàn baïc. Moät soá ngöôøi chòu thöû nghieäm, xem thaän cuûa hoï coù hôïp vôùi cô theå coâ Baéng Nhaéng hay khoâng. Coù chaân trong ban vaän ñoäng, toâi môùi thaáy ñaát nöôùc naày ñaùng yeâu hôn. Vì loøng ngöôøi ñaày nhaân aùi vaø aám aùp, che daáu döôùi caùi voû beân ngoaøi mang veû laïnh luøng, ích kyõ, caù nhaân. Bôõi vaäy, neân ñaát nöôùc naày môùi môû roäng voøng tay chaáp nhaän cho toâi ñeán ñaây tìm töï do, tìm ñôøi soáng môùi, khi bò chính ñoàng baøo toâi daøy voø, haønh haï, aùp böùc, khoâng coøn ñöôøng soáng. Soá ngöôøi ghi teân thöû nghieäm nhieàu hôn laø toâi nghó. Ban ñaàu, toâi cuõng khoâng theå töôûng töôïng laø mình coù theå coáng hieán traùi thaän cho moät ngöôøi quen bieát thöôøng tình nhö coâ Baéng Nhaéng. Toâi coù theå hy sinh traùi thaän mình cho cha meï, vôï con, anh chò em. Chöù chöa heà nghó ñeán chuyeän xeû buïng mình ra, cho ngöôøi khoâng thaân quen moät phaàn cô theå cuûa mình. Toâi thaáy nhieàu ngöôøi khoâng quen thaân vôùi coâ Baéng Nhaéng, maø vaãn ghi teân, laøm toâi caûm thaáy hoå theïn, neân phaûi mieãn cöôõng ghi teân mình, vaø hy voïng thaän toâi seõ khoâng thích hôïp vôùi cô theå coâ. Toâi taïm thôøi queân ñi chuyeän traùi thaän vaø vui veû soáng haøng ngaøy. Cho ñeán khi toâi ñöôïc baùo tin keát quaû thöû nghieäm, traùi thaän coù theå duøng cho coâ Baéng Nhaéng. Toâi thöïc söï lo laéng, vaø thaät loøng, toâi sôï. Khoâng bieát phaûi quyeát dònh laøm sao cho ñuùng. Toâi cuõng khoâng daùm trôû laïi thaêm coâ Baéng Nhaéng, toâi cöù töôûng nhö vaøo ñeán beänh vieän, laø ngöôøi ta baét toâi ñeø ra, raïch buïng moùc ra moät traùi thaän , chuyeån qua cho cô theå coâ Baéng Nhaéng. Trong moät böõa aên, toâi löïa lôøi noùi voùi vôï toâi:
“Em nghó sao veà nhöõng ngöôøi hieán thaän cho keõ khaùc. Em nghó laø em coù theå hieán thaän cho ai khoâng?”
“Thaät laø moät hy sinh tuyeät vôøi. Em seõ khoâng hieán thaän cho ai caû, ngoaïi tröø anh vaø caùc con.”
“Em coù bieát, raát nhieàu tröôøng hôïp, ngöôøi ta hieán thaän cho moät ngöôøi khoâng quen bieát gì caû, vaø sau khi hieán thaân xong, ngöôøi ta cuõng khoâng muoán bieát ai laø keõ ñaõ nhaän moät phaàn cô theå cuûa mình ?”
“Em chòu. Theo em, thì nhöõng ngöôøi naày hoaëc quaù thaùnh thieän, hoaëc quaù ngu daïi. Ñem cho ngöôøi laï moät phaàn cô theå mình, laø khoâng coù traùch nhieäm ñoái vôùi baûn thaân. Mình phaûi bieát thöông mình tröôùc, roài thöông ngöôøi khaùc sau. Nhöõng keõ khoâng bieát töï thöông mình, thì laøm sao maø bieát thöông keû khaùc? Haønh ñoäng hieán thaän ñoù, thöïc teá, thì thaáy raát cao quyù, nhöng trong saâu thaüm, thì em nghó laø coù theå vì ham ñöôïc khen taëng tuyeân döông, neân daïi doät vôùi baûn thaân.”
Toâi boái roái, neáu phaûi cho ñi traùi thaän, thì laøm sao maø baùo cho vôï bieát, vaø laøm sao maø thuyeát phuïc cho vôï baèng loøng. Toâi noùi :
“Neáu mình ngu daïi, ñeå cöùu moät maïng ngöôøi, thì em nghó coù neân ngu daïi khoâng?”
Vôï toâi nhaên maët, gaét goûng:
“Anh noùi gì chuyeän ñoù cho maát vui? Hay laø, hay laø, anh ñònh cho ai traùi thaän chaêng?”
“Phaûi, anh ñònh cho moät ngöôøi trong sôû quaû thaän cuûa anh, nhöng phaûi hoûi yù kieán em tröôùc. Thaät söï, thì anh cuõng chöa coù quyeát ñònh döùt khoaùt. Anh cuõng sôï laém.”
Vôï toâi xanh maët, hoát hoaûng hoûi:
“Ai ? Anh ñònh hieán thaän cho ai? Ngöôøi naøo maø thaân thieát ñeán möùc ñoù?”
“Chaüng phaûi thaân thieát chi caû. Em nhôù caùi coâ Baéng Nhaéng maø chuùng mình gaëp caùch naêm tröôùc, treân baõi ñaäu xe khi di chôï khoâng?”
“Caùi baø aên maëc nhö leân ñoàng aáy aø ? Laøm sao maø queân ñöôïc? Anh coù bò baø aáy cho aên buøa meâ, thuoác luù chi khoâng maø ñònh xeû chia cô theå ra cho baø ? Anh ñaõ ñieân chöa? Anh noùi ñuøa hay noùi thaät ? May maø em bieát caùi coâ aáy xaáu xí, khoâng ghen, chöù ngöôøi khaùc, thì cuõng hieåu laàm laø coù tình yù chi khaùc.”
Toâi ñem ñaàu ñuoâi caâu chuyeän ra keå cho vôï nghe. Ngoài nghe maø khuoân maët vôï toâi cöùng nhö saét nguoäi. Vôï toâi keát luaän:
“Khoâng, em khoâng baèng loøng ñeå anh cho ai quaû thaän. Ngöôøi khaùc cao thöôïng thì keä hoï. Ngay caû baûn thaân em, neáu coù cheát thì chòu, em cuõng chaüng muoán anh hy sinh quaû thaän cho em nöõa laø. Neáu anh hy sinh cho boá meï, cho con caùi, thì em khoâng coù quyeàn ngaên caûn anh. Cuøng laém, neáu anh hy sinh quaû thaän cho ngöôøi yeâu xöa cuõ, thì may ra coøn coù lyù. Chöù caùi baø leân ñoàng ñoù, coù chuùt chi thaân thieát, tình nghóa maø anh coi thöôøng caùi thaân theå mình. Baây giôø, thaân theå anh, khoâng coøn laø cuûa rieâng anh nöõa, maø cuûa vôï, cuûa con. Anh khoâng theå töï tieän. Ñöøng hy sinh vôï con cho ngöôøi döng nöôùc laõ. Anh ñöøng laøm em khoå vì chuyeän khoâng ñaâu.”
Bò vôï kòch lieät phaûn ñoái, thì caùi yù nghó cho quaû thaän ñeå cöùu maïng coâ Baéng Nhaéng caøng thao thöùc trong toâi. Ñeán sôû, toâi hoang mang, taâm trí ñeå vaøo nôi hö khoâng, coâng vieäc laøm coù nhieàu sai soùt. Toâi ñem noãi khoù khaên trong loøng ra taâm söï cuøng vaøi ngöôøi baïn thaân, hoûi yù kieán, ngöôøi thì ngaên caûn vieäc hieán thaän, ngöôøi thì khuyeán khích. Lo laéng ñeán phaûi uoáng thuoác an thaàn tìm giaác nguû moãi ñeâm, laøm toâi phôø phaïc.
Toâi gaéng thuyeát phuïc vôï theâm vaøi laàn, nhöng vôï toâi cöông quyeát choáng ñoái vaø baûo, neáu anh khoâng thöông vôï con, maø thöông ngöôøi ngoaøi, thì cöù laøm. Anh muoán laøm vôï con khoå, thì anh laøm ñi.
Roài moät tai naïn xe hôi xaãy ra, vôï toâi vaø ñöùa con gaùi uùt bò hoân meâ, ñöa vaøo beänh vieän caáp cöùu. Con gaùi uùt toâi laùi xe, chôû meï ñi phoá, ñang chaïy vôùi toác ñoä saùu möôi laêm daëm treân xa loä, thì moät chieác xe caét ngang, xe chaïm vaøo nhau. Con toâi voäi vaøng quay tay laùi traùnh, chieác xe ñaâm vaøo raøo caûn ngaên ñoâi xa loä. Xe laät. Ngöôøi ta keùo kòp vôï con toâi ra khoûi xe tröôùc khi thuøng xaêng buøng chaùy. Vôï toâi bò ngaát, saùu giôø sau môùi tænh daäy. Ñöùa con gaùi bò daäp laù laùch, phaûi moå vaø caét boû. Toâi cuoáng cuoàng lo chuyeän gia ñình, queân ñi caâu chuyeän hieán thaän cöùu coâ Baéng Nhaéng. Nhöng hai ngaøy sau khi ra khoûi phoøng caáp cöùu, vôï toâi naèm treân giöôøng beänh naém tay toâi maø nöôùc maét röng röng noùi:
“Nhö coù thaàn linh che chôû vaø cöùu maïng cho hai meï con. Caùm ôn Trôøi Phaät cho em vaø con coøn soáng soùt maø khoâng taøn taät. Mình mang ôn nhieàu ngöôøi quaù. Em ñaõ nghó kyõ, vieäc hieán thaän cuûa anh laø ñuùng, vaø neân laøm. Ñaùng ra, em phaûi khuyeán khích anh laøm vieäc toát ñoù, chöù khoâng phaûi ngaên caûn. Phaûi qua kinh nghieäm caän keà caùi cheát, mình môùi saùng suoát, bieát vieäc gì phaûi, neân laøm, vieäc gì sai neân traùnh. Con ngöôøi soáng trong an bình quaù, ñoâi khi queân ñi nhöõng hoaïn naïn cuõ, vaø trôû thaønh ích kyõ.
Toâi khoâng coøn tinh thaàn naøo ñeå nghó ñeán chuyeän cöùu giuùp ngöôøi khaùc, gia ñình mình lo chöa xong, thì giôø ñaâu maø nghó ñeán vieäc beân ngoaøi. Nhöng vôï toâi cöù thuùc duïc maõi, buoäc loøng toâi phaûi keâu ñieän thoaïi xaùc nhaän seõ cho coâ Baéng Nhaéng traùi thaän, vôùi ñieàu kieän sau khi vôï con toâi hoaøn toaøn bình phuïc vaø trôû laïi sinh hoaït bình thöôøng. Baây giôø thì chính toâi laïi lo laéng, nghó ñeán nhöõng baát traéc khi leân baøn moå, vaø aûnh höôûng suoát ñôøi sau khi maát ñi moät traùi thaän. Caùi haêng haùi trong loøng toâi chuøng xuoáng, vaø mong cho ngaøy hieán thaän caøng chaäm caøng toát. Ñoâi khi caùi ích kyõ trong toâi daâng leân, vaø töï hoûi taïi sao mình laïi phaûi cho ñi traùi thaän. Coâ Baéng Nhaéng cuõng chöa ñuû thaân tình, chöa ñuû aân nghóa, taïi sao toâi phaûi hy sinh. Nhöng khi nhìn laïi danh saùch tình nguyeän thöû nghieäm ñeå hieán thaän , thì toâi thaáy yù nghó cuûa mình coøn heïp hoøi vaø ích kyû. Toâi vaãn lo laéng khoâng yeân loøng.
Toâi baän roän coâng vieäc chaêm soùc ñöùa con uùt sau khi noù rôøi beänh vieän. Vì khoâng muoán chôø laâu, coâ Baéng Nhaéng nhaän quaû thaän cuûa moät ngöôøi khaùc. Toâi thôû phaøo sung söôùng nheï nhoûm. Vôï toâi cuõng möøng vui vì coù ngöôøi ñaõ cho coâ Baéng Nhaéng traùi thaän.
Sau moät thôøi gian thay thaän, coâ Baéng Nhaéng trôû laïi laøm vieäc, coâ vaãn lanh chanh, baéng nhaéng vaø vui veû. Gaëp ai coâ cuõng voàn vaû caùm ôn, nhö chính nhöõng ngöôøi ñoù ñaõ cho coâ quaû thaän.
Moät buoåi tröa, thaáy toâi ñoïc baùo Vieät Nam, coâ Baéng Nhaéng noùi raèng, coâ cöù töôûng chöõ Vieät Nam cuõng ngoaèn ngoeøo nhö taêm vuïn rôi vung vaõi. Thì ra cuõng laø maãu töï abc . Coâ muoán toâi ñeå daønh baùo chöõ Vieät cuõ cho coâ, caøng nhieàu caøng toát. Toâi ñem cho coâ maáy thuøng baùo cuõ, coâ möøng laém. Veà sau toâi bieát moãi thaùng, coâ vaøo nhaø tuø thaêm vieáng, giaûng ñaïo, an uûi nhöõng ngöôøi khoâng may maát töï do. Trong tuø coù raát nhieàu baø ngöôøi Vieät Nam, hoï yeâu caàu coâ kieám cho hoï baùo ñeå ñoïc ñôõ buoàn. Moät laàn, vôï choàng toâi ñi theo coâ Baéng Nhaéng vaø nhoùm ñaïo cuûa coâ, vaøo nhaø tuø thaêm nhöõng ngöôøi ñoàng höông baát haïnh naày, nhöng caùc baø xaáu hoå, khoâng muoán gaëp chuùng toâi. Coâ Baéng Nhaéng noùi :
“Anh chò ñöøng buoàn maø phaûi möøng laø hoï khoâng daùm gaëp ngöôøi ñoàng höông, nghóa laø hoï coøn bieát xaáu hoå, coøn bieát ñaâu laø phaûi traùi, ñeå aên naên khoâng phaïm nöõa.”
Coâ cho chuùng toâi bieát coù hôn hai chuïc baø goác Vieät Nam trong nhaø tuø naày. Nghe maø toâi buoàn suoát maáy ngaøy. Ñi ra xöù ngöôøi, laøm chi maø ñeán noãi mang tuø toäi vaøo thaân. Ñaõ tìm ñöôïc töï do, sao khoâng bieát quyù, maø ñeå maát ñi, phaûi naèm tuø.
Khi tai qua naïn khoûi trong vuï laät xe treân xa loä, vôï toâi höôùng veà toân giaùo, vaø tin töôûng coù ñaáng thaàn linh che chôû. Bôõi vaäy neân coù ngaøy Chuû Nhaät coâ Baéng Nhaéng ruû chuùng toâi ñi nhaø thôø, ñeå döï leã vaø hoïc thaùnh kinh. Theo coâ vaøo nhaø thôø, chuùng toâi phaûi kieân nhaãn laém ñeå ngoài cho heát buoåi haønh leã toân giaùo vì sôï thieáu lòch söï neáu boû ra nöûa chöøng. Hoï ñaõ haønh haï caùi thính giaùc cuûa chuùng toâi baèng thöù nhaïc oàn aøo, nhö la heùt, nhö gaøo theùt, bôûi ñaùm tín höõu truøm aùo quaøng daøi maøu tím, nhaûy choi choi, vung tay muùa chaân loaïn xaï, ngoaùc mieäng ra thi nhau gaøo theùt, thi ñua oàn aøo vôùi tieáng troáng xaäp xình, vôùi tieáng ñaøn, tieáng keøn vang roän. Trong soá ngöôøi gaøo theùt nhaïc naày, coù coâ Baéng Nhaéng, troâng coâ huøng hoå khoâng thua chi ñaùm baïn beø. Vôï toâi baám tay toâi noùi nhoû:
“Laøm nhö hoï leân côn ñieân heát caû roài. Khieáp, khoâng coù moät chuùt trang nghieâm naøo cuûa toân giaùo caû. Khoâng bieát hoï nghó gì.”
Sau nhöõng baøi ca choùi tai nhöùc nhoái, oâng muïc sö baét ñaàu giaûng kinh. OÂng chaïy lui chaïy tôùi treân buïc cao nhö con gaø maéc ñeû, hai tay muùa may, chæ choû, nhö ñang giaän hôøn caõi coï, saép ñaùnh nhau vôùi ai. Toâi khoâng hieåu heát oâng muoán noùi gì, daïy ñieàu gì, nhöng theá maø coù nhieàu baø ñöa khaên tay leân chaäm nöôùc maét suït sòt khoùc loùc. Vôï toâi laïi noùi nhoû:
“Maáy baø naày laï thaät, cöôøi ñoù, khoùc ñoù, ngöôøi ñaâu maø nhaïy caûm ñeán theá.”
Moät laàn laø vôï toâi ñuû khieáp, khoâng daùm theo coâ Baéng Nhaéng ñeán nhaø thôø cuûa coâ nöõa. Maáy laàn sau, coâ laïi ruû ñi nhaø thôø , toâi noùi thaät vôùi coâ veà nhaän xeùt cuûa vôï toâi. Coâ cöôøi deã daõi noùi:
“Ñeán nhaø thôø cuõng phaûi vui môùi loâi cuoán ñöôïc thieân haï. Neáu trang nghieâm quaù, ñöùng ñaén quaù, khoâng ai daùm tôùi. Chuùng toâi voán toäi loãi ngaäp ñaàu, ñeán nhöõng nôi trang nghieâm thì sôï quaù, thì sôï bò hoûi toäi, sôï bò löông taâm caén röùt. Vöøa ca haùt, la heùt, vöøa caàu nguyeän thì cuõng vui maø bôùt ñi maëc caûm toäi loãi. Caû oâng muïc sö cuõng bieát vaäy, neân chæ noùi toaøn chuyeän tha thöù cho moïi loãi laàm, hö hoûng. Töø töø maø daãn daét hoï, ñeå hoï döøng laïi moät möùc naøo ñoù, khoâng chìm quaù saâu vaøo con ñöôøng xaáu xa, toäi loãi.”
Thì ra, chuùng toâi ñoøi hoûi trang nghieâm moät caùch quaù loá chaêng.
Moät buoåi chieàu thöù baûy, coâ Baêng Nhaéng ruõ toâi ñi aên thòt nöôùng trong vöôøn, vaø ban ñeâm ngaém traêng, noùi chuyeän ñôøi. Toâi ngaïc nhieân, töôûng chuyeän ngaém traêng traø ñaøm laø cuûa daân AÙ Ñoâng, chuoäng nhaøn nhaõ, chuoäng thô vaên, chöù khoâng phaûi laø thuù vui cuûa ñôøi soáng voäi vaõ, vaên minh vaät chaát. Buoåi chieàu toâi chôû vôï ñeán caên nhaø cuûa baïn coâ treân ñoài cao, coù vöôøn roäng, nhìn xuoáng döôùi xa thaáy Vònh San Francisco xanh ngaét döôùi naéng röïc vaøng. Beân kia caây caàu laø San Francisco nhaø cao töøng ngoån ngang. Toâi noùi vôùi chuû nhaø nôi ñaây caûnh ñeïp nhö con ñöôøng daãn ñeán vöôøn ñòa ñaøng. OÂng noùi raèng, treân cao naày, oâng coù caûm giaùc gaàn vôùi Chuùa hôn, vaø bò doøm ngoù xeùt neùt nhieàu hôn, vaø khi cheát chaéc khoù choái toäi ñaõ sai phaïm. Chuùng toâi ñeán ñuùng heïn, khaùch chæ löa thöa naêm baûy ngöôøi. Chöøng moät giôø sau, khoaûng ba möôi caùi gheá keâ treân buïc goã ñaày khaùch. Trong moät goùc saøn, oâng nhaïc só ñaøn phong caàm, baø vôï oâng ñaøn vó caàm, moät thieáu nöõ chöøng hai möôi tuoåi thoåi haéc tieâu, moät thanh nieân coät caùi khaên hoa treân ñaàu giöõ daøn troáng, coù hai ngöôøi nöõa ñaùnh xaäp xoûa vaø laéc hai quaû laéc nhö traùi baàu nhoû. Tieáng nhaïc troãi leân, hai vôï choàng oâng nhaïc só vöøa ñaøn, vöøa ca lieân tieáp baøi naày qua baøi khaùc. Moãi ngöôøi khaùch töï ñi laáy thòt nöôùng, rau caûi, vöøa aên vöøa thöôûng thöùc nhaïc. Coù ngöôøi noùi chuyeän oàn aøo, khoâng ñeå yù gì ñeán ca haùt aâm nhaïc. Vaøi ngöôøi ra saøn nhaûy, muùa tay hoa chaân. Khi nhaïc vui roän leân, moïi ngöôøi ñöôïc keùo heát ra saøn, saép haøng moät, ngöôøi sau vòn vai ngöôøi tröôùc, ñi luùc laéc nghieâng ngöõa , laøm toâi nhôù laïi caùi troø chôi roàng roàng raén raén thôøi thô aáu. Toâi ñi sau vôï toâi, gheù tai noùi nhoû : “ Cho xin khuùc ñaàu.” Vôï toâi cöôøi vaø quay laïi noùi: “ Caû xöông caû xoùc” . Toâi tieáp: “ Cho xin khuùc giöõa.” Vôï toâi ñaùp: “ Caû maùu caû me”. Toâi thì thaàm tieáp: “ Cho xin khuùc ñuoâi” . Vôï toâi traû lôøi: “ Caû xuoâi caû ngöôïc.” Hai vôï choàng toâi khoâng nín ñöôïc, cöôøi to vì nhôù laïi caùi thôøi xa xöa noâ ñuøa chung nhau trong xoùm cuûa thaønh phoá nhoû. Buoåi toái, chuû nhaân taét heát ñeøn ñieän, cho uoáng röôïu nho ngoït. Ngoài ngoaøi saân, trôøi xanh ngaét, traêng troøn vaønh vaïnh. AÙnh traêng vaøng röïc chaûy xuoáng treân taøng caây keâ laù. Boùng chuùng toâi in roõ xuoáng saøn. Khoâng khí maùt laïnh. Chuùng toâi vaãn ngoài voøng quanh treân buïc goã. Baø chuû nhaø ñöùng daäy, noùi vaøi caâu khoâi haøi. Toùc baø daøi phuû xuoáng löng oùng aùnh vaøng, roài baø ñoïc thô cuûa baø saùng taùc. Tieáng ñaøn vó caàm nho nhoû chaïy ñuoåi theo lôøi thô ngaâm. Baøi thô ñaàu tieân coù ñaïi yù : “ Moãi thaùng chæ coù vaøi ngaøy troøn traêng. Traêng khuya cuõng seõ khuaát beân phöông ñoaøi. Chuùng ta ngoài ñaây chæ coù maáy giôø. Deã gì baïn beø gaëp nhau maõi. Sao khoâng vui ñi. Röôïu ngoït haõy traøn ly, noùi lôøi töû teá cho nhau nghe, mai ñaây khoâng coøn nhau, duø muoán noùi cuõng khoâng coøn dòp. Kìa traêng ñaõ ñi daàn veà höôùng Taây, xuoáng nguû trong bieån meânh mang. Roài chuùng ta cuõng chia tay khi ñeâm taøn.”.
Baø ngaâm lieân tieáp naêm saùu baøi. Coù baøi thô ca tuïng tình baïn, coù baøi ca tuïng thieân nhieân, coù baøi noùi lôøi caùm ôn ngöôøi baïn ñôøi ñaõ cho baø ngaøy thaùng yeân vui, naâng ñôû baø khi yeáu ñuoái. OÂng choàng baø ngoài nhìn baø vôùi veû mô maøng say ñaém, caûm ñoäng.
Ba ngöôøi khaùch ñaøn oâng khaùc, cuõng laø thi só, moät oâng soáng taïi San Francisco coù ñeo khoen treân tai, caùi voøng loùng laùnh döôùi aùnh traêng khi oâng nghieâng ñaàu ngaâm thô oâng. OÂng naày ôû tröôøng phaùi tröøu töôïng, toâi khoâng hieåu thô oâng muoán noùi gì. Hai oâng khaùc, moät oâng toùc tai raâu ria bôøm xôøm nhö con sö töû, aùo quaàn xoác xeách thuøng thình, ngaâm thô tình yeâu, nhöõng noãi khaéc khoaûi cuûa traùi tim bò thöông tích trong tình yeâu, coâ ñôn, mong nhôù. OÂng thi só khaùc thì yeåu ñieäu nhö con gaùi, lôøi noùi chaäm, roõ raøng ngaâm thô ñaïo, baøi thô naøo cuõng coù Chuùa, coù aân phöôùc, coù nieàm tin. Boán ngöôøi thi só thay nhau ngaâm thô, chuû nhaân oâng ñöa chai röôïu cho khaùch chuyeån quanh. Nhieàu baøi thô, khi nghe, toâi coù theå ví vôùi chuyeän nöôùc ñoå laù khoai, chæ hieåu lô mô vaø chaüng coù rung caûm gì. Coâ Baéng Nhaéng thì ngoài giaät giaät toaøn thaân nhö khi nghe nhaïc Rock. Toâi thaáy caùi ñeâm naày, deã thöông, laõng vaø maïn vaø haïnh phuùc voâ cuøng. Khoâng ngôø giöõa phoá thò huyeân naùo, coøn coù nhöõng ngöôøi tao nhaân maëc khaùch yeâu vaên chöông thô phuù, toå chöùc nhöõng ñeâm ngaâm thô döôùi traêng nhö theá naày. Söông khuya rôi öôùt caû vai aùo, caû maùi toùc, toâi run vì laïnh, nhöng vaãn thích thuù vaø ngoài laïi cho ñeán khi maõn cuoäc. Toâi ñöôïc kyù taëng maáy taäp thô vaø aáp uùng noùi lôøi caùm ôn. Sau naày, coâ Baéng Nhaéng coù ñöa cho toâi ñoïc maáy baøi thô cuûa coâ vieát, yù thô cuõng chaüng coù gì ñaëc bieät, coøn nhaïc thô , luaät thô Myõ thì toâi hoaøn toaøn muø tòt, cho neân toâi cöù khen hay cho coâ vui.
Moät buoåi aên tröa, tình côø toâi gaëp coâ trong quaùn, coâ môøi qua ngoài chung baøn vaø taâm söï:
“Toâi saép laäp gia ñình anh aï. Sau côn beänh hieãm ngheøo, toâi thaáy mình caàn coù moät gia ñình aám cuùng vaø caàn coù ngöôøi maø nöông töïa nhau. Tröôùc ñaây toâi sôï laäp gia ñình, vì caùi göông cuûa boá meï toâi. Gia ñình boá meï toâi laø moät ñòa nguïc traàn gian. Moïi ngöôøi ñeàu ñau khoå. Baây giôø, toâi caûm thaáy con ngöôøi khoù soáng ñôn ñoäc, khoâng coù gia ñình. Toâi ñang baên khoaên khoâng bieát phaûi löïa choïn theá naøo cho ñuùng. Ngöôøi maø toâi ñaët nhieàu tình caûm hôn, thì toâi sôï ñôøi soáng nheo nhoùc sau naày. Anh aáy khoâng coù ngheà nghieäp chi roõ raøng caû. Vieäc laøm, khi coù khi khoâng. Con ngöôøi mô moäng, soáng treân maây, chæ thích laøm thô, khoâng maøng chi ñeán tieàn baïc, vaät chaát. Toâi ñaõ laø naïn nhaân cuûa ngheøo khoù trong tuoåi thô, toâi sôï haõi caùi ngheøo, sôï haõi söï nheo nhoùc. Ngheøo khoù deã maát haïnh phuùc laém. Ngöôøi kia, thì coù ngheà nghieäp vöõng vaøng, taøi chaùnh khaù, nhöng laø moät con ngöôøi duy lyù trí, caân ño cuoäc ñôøi quaù kyõ löôõng. Caû hai ngöôøi ñeàu toát. Coù leõ toâi seõ choïn ngöôøi coù taøi chaùnh vöõng vaøng. Anh nghó sao?”
“Toâi chaúng nghó sao caû. Moãi ngöôøi coù moät hoaøn caûnh, coù kinh nghieäm quaù khöù rieâng. Tuoåi thô toâi cuõng soáng trong ngheøo khoå, nhöng toâi ñaõ choïn tình yeâu chöù khoâng choïn kinh teá. Tình yeâu coù theå thaønh chaát keo, noái hoân nhaân beàn chaët hôn, vaø coù theå chòu ñöïng nhau trong töông lai daøi. Laáy nhau vì kinh teá, thì mai sau, neáu kinh teá suy suïp, hay khoâng coøn doài daøo nhö mình mong öôùc, e raèng hoân nhaân khoù toàn taïi laâu daøi.”
Toâi thaàm nghó, baát cöù ai, khi muoán keát hôïp cuoäc ñôøi vôùi coâ Baéng Nhaéng, thì hoï phaûi laø ngöôøi saâu saéc, chín chaén, ñeå thaáy caùi ñeïp noäi taâm quan troïng hôn laø caùi nhan saéc beân ngoaøi. Toâi nhìn coâ Baéng Nhaéng vaø hoûi moät caâu maø toâi khoâng ñònh hoûi vì sôï maát loøng:
“Theo coâ nghó, thì taïi sao caùc oâng kia yeâu vaø muoán cöôùi coâ ? Vì kinh teá, vì caûm taám loøng cuûa coâ hay, vì nhan saéc, hay vì caùi gì khaùc ?
“Toâi chaúng giaøu coù gì, vaø khoâng ñeïp laém, thì toâi nghó hoï yeâu toâi vì ñoàng taâm caûm, khi ngoài beân nhau thaáy tìm ñöôïc yeân oån, vui veû, vaø hoï hy voïng toâi seõ taïo döïng ñöôïc moät gia ñình nhieàu haïnh phuùc hôn laø soùng gioù. Toâi khoâng ñoøi hoûi nhieàu, vaø bieát theá naøo laø ñuû trong giôùi haïn cuûa mình. Bieát baèng loøng vôùi nhöõng gì Thieân Chuùa ban cho. Toâi thaáy ñöôïc nöôùc ñaày nöõa ly, chöù khoâng phaûi thaáy nöôùc löng nöõa ly”.
Toâi cöôøi, vì coâ töï cho coâ laø khoâng ñeïp laém, nghóa laø coâ ñeïp. Thì ra, ña soá ñeàu töï thaáy hoï ñeïp. Cöù moãi ngaøy nhìn vaøo göông roài quen maét, yeâu nhöõng ñöôøng neùt quen thuoäc cuûa mình trong göông. Roài laáy ñoù maø laøm tieâu chuaån myõ thuaät. Bôõi vaäy, neân coù khi gaëp moät ngöôøi, maø hoï töôûng nhö ñaõ heïn hoø töø muoân kieáp, bò tieáng seùt aùi tình phang xuoáng ngay. Bôõi vì ngöôøi kia coù vaøi ñöôøng neùt treân khuoân maët gioáng hoï. Cho neân coù nhieàu caëp vôï choàng, maët maøy ñöôøng neùt gioáng nhau. Toâi noùi thaät :
“Coù leõ ngöôøi naøo laáy ñöôïc coâ, ñeàu seõ coù moät gia ñình haïnh phuùc. Toâi nghó nhöõng ngöôøi muoán laáy coâ, hoï ñaõ raát tröôûng thaønh trong quan nieäm taïo döïng gia ñình. Hoï khoâng muø quaùng, khoâng ham meâ nhan saéc, khoâng soâi noåi, khoâng tìm lôïi loäc vaät chaát . Caû hai ngöôøi coâ noùi treân ñeàu xöùng ñaùng. Laáy ai cuõng ñöôïc.”
Coâ Baéng Nhaéng cöôøi, nuï cöôøi treâu choïc tinh quaùi, vaø hoûi toâi:
“Neáu anh treû laïi vaø chöa coù gia ñình, thì anh coù chòu laáy moät ngöôøi nhö toâi khoâng?”
Toâi luùng tuùng, aäm öø, roài noùi:
“Coù vaø khoâng. Coù, neáu toâi khoân ngoan chín chaén. Khoâng, laø vì neáu toâi coøn treû , thì coù leõ toâi ham caùc thöù khaùc hôn laø laäp gia ñình.”
Toâi khoâng daùm noùi laø neáu treû, toâi coøn ham meâ nhan saéc, vaø khoù maø chaáp nhaän laáy con ngöôøi coù caùi beà ngoaøi kyø dò nhö coâ laøm vôï. Toâi noùi tieáp:
“Toâi thöôøng haønh ñoäng theo höôùng daãn cuûa tình caûm nhieàu hôn laø lyù trí. Nhieàu khi bieát laø sai, nhöng toâi vaãn laøm, vaãn khoâng cöôõng ñöôïc caùi tình caûm yeáu meàm trong toâi.”
Maáy thaùng sau, toâi ñi döï ñaùm cöôùi coâ Baéng Nhaéng. Coâ laáy moät oâng muïc sö treû. Khi baét tay, toâi hoûi nhoû :
OÂng naày coù phaûi laø moät trong hai oâng maø coâ taâm söï vôùi toâi trong quaùn aên khoâng?
Coâ nhaùy maét toâi vaø noùi:
“Khoâng. Toâi baây giôø laøm daâu cuûa Chuùa. Choàng toâi coù Chuùa canh giöõ, vaø coù nguyeân caû moät hoï ñaïo nhìn vaøo. Muoán thieáu ñaøng hoaøng cuõng khoâng ñöôïc.”
Khi ngoài treân gheá, vôï toâi thì thaàm:
“OÂng muïc sö ñeïp trai, to cao oai veä nhö nhö taøi töû chieáu boùng John Wayne maø laáy caùi baø ñoàng coát beù tí teo ñoù, da ñen moác, gioáng nhö con phöôïng hoaøng ñöùng beân con cuù.”
“Em chöa bieát ñoù thoâi. Caùi voû ngoaøi xaáu xí dò kyø kia, coù chöùa moät traùi tim baèng ngoïc. Anh maø coøn treû, vaø chöa coù gia ñình, anh cuõng muoán laáy coâ ta laøm vôï. Nhöng coù leõ coâ ta khoâng chòu laáy anh ñaâu.”
“Theá thì, anh ñaùnh giaù em khoâng baèng coâ aáy sao?”
Nhaát em, nhì trôøi, thöù ba môùi ñeán coâ Baéng Nhaéng.
Vôï toâi veùo toâi moät caùi thaät ñau.
Coù laàn cuøng ñi vôùi choàng ñeán nhaø toâi aên gioã, coâ Baéng Nhaéng nhìn böùc tranh vinh quy baùi toå treo treân töôøng, böùc tranh voõng anh ñi tröôùc, voõng naøng theo sau , vôï toâi giaûi thích yù nghóa böùc tranh cho coâ nghe. Keå theâm cho coâ raèng, caùi thôøi xöa ñoù, hoân nhaân theo daøn xeáp cuûa cha meï, ñaøn oâng cöôùi vôï veà môùi bieát vôï mình ra sao. Coâ cöôøi hinh hích vaø noùi:
“Caàn chi phaûi laø thôøi xa xöa ôû xöù chò, caû thôøi nay vaø khaép nôi treân theá giôùi, coù ñaøn oâng naøo cöôùi vôï maø bieát vôï mình ra sao ñaâu, phaûi cöôùi veà soáng chung laâu naêm môùi bieát vôï mình nhö theá naøo.”
“Chò hoïc ñaâu maø thuoäc nhieàu chuyeän tieáu laâm theá? Khi naøo cuõng coù theå ñem chuyeän tieáu laâm cheâm vaøo.” Coâ Baéng Nhaéng thôû daøi vaø noùi:
“Hoài nhoû toâi khoå laém , khi naøo cuõng aâu saàu aûm ñaïm, nhìn ñôøi baèng con maét bi quan, haän ñôøi. Toâi khoâng coù boá, meï toâi cuõng khoâng bieát boá toâi laø ai. Meï toâi laáy boá döôïng toâi baây giôø, hai ngöôøi cöïc khoå vaø gaáu où nhau quanh naêm. Roài meï toâi cheát vì tai naïn löu thoâng, khi ñoù toâi môùi saùu tuoåi. Boá döôïng toâi laáy meï keá cuûa toâi baây giôø. Baø naày cuõng ñaõ coù moät ngöôøi con, toâi ôû vôùi boá döôïng. Vì ngheøo tuùng, neân gia ñình khi naøo cuõng nhö ñòa nguïc. Toâi va ø thaèng em con baø keá maãu thöông nhau laém, neân baø meï keá cuõng thöông toâi. Nhaø khoå quaù, toâi khoâng thieát tha gì ñeán vieäc hoïc haønh. Naêm möôøi saùu tuoåi, anh haøng xoùm laøm toâi coù baàu, maø khoâng chòu laáy toâi, luùc ñoù toâi chæ muoán cheát. Boû hoïc, ñi lang thang, maëc aùo luøng thuøng che caùi buïng ñang nôû lôùn, cöù vaøo tieäm saùch vaø thö vieän maø ngoài vì khoâng bieát ñi ñaâu, laøm gì. Toâi thöôøng ñoïc caùc truyeän tieáu laâm cho vôi nheï bôùt aâu lo. Voâ tình vôù ñöôïc maáy cuoán saùch daïy veà thöông yeâu, haïnh phuùc, vaø laøm sao tìm cho mình moät loái soáng tích cöïc. Ñoïc nhieàu, roài thaám laàn laàn. Khi ñoïc moät baøi thô ngaén, ñaïi yù raèng, neáu hoâm nay coøn coù caùi gì ñeå aên, khoâng ñoùi, coøn coù aùo maëc, khoâng laïnh, coøn coù maùi nhaø che, coøn coù gia ñình ñeå veà, thì baïn coøn sung söôùng hôn nhieàu tæ ngöôøi treân theá giôùi naày, hoï ñang ñoùi, ñang laïnh, ñang coâ ñôn, ñang bò tuø ñaøy, aùp böùc. Chæ moät caâu naày thoâi, toâi nhö giaùc ngoä, vaø bieát mình coøn may maén hôn nhieàu tæ ngöôøi treân theá giôùi, maø thoâi haän ñôøi, thoâi oaùn traùch gia ñình, thoâi gheùt boû xaõ hoäi. Toâi ñònh chôø sinh xong, ñi kieám vieäc laøm nuoâi con, nhöng ñöùa beù cheát trong buïng. Toâi trôû laïi tröôøng, quyeát chí hoïc haønh, roài vöøa ñi laøm, vöøa ñi hoïc, giuùp boá meï toâi ñôõ phaàn naøo tuùng quaãn. Daïo ñoù, toâi coù moät cuoán saùch tieáu laâm, ñi ñaâu cuõng mang theo, khi raûnh thì môû ra, xem ñi xem laïi, thuoäc laøu. Roài noùi chuyeän khoâi haøi cho baø con nghe, ai cuõng thích, ai cuõng cöôøi, vaø toâi ñi ñaâu cuõng loït qua deã daøng. Khi ñi phoûng vaán xin vieäc, toâi cuõng tìm caùch noùi chuyeân haøi höôùc caû vôùi ngöôøi ñang phoûng vaán mình . Nhôø theá, maø toâi coù vieäc deã daøng, vaø khi ñi laøm, ai cuõng thaân thieän, giuùp ñôû mình. Toâi raùn hoïc heát hai naêm ñaïi hoïc coäng ñoàng, xem nhö ñaõ coá gaéng vöôït böïc, phaûi ñi laøm ñeå giuùp boá meï nuoâi toâi, cho hoï ñôõ ngheøo tuùng vaät chaát. Toâi laø keõ may maén, khoâng bò chìm xuoáng, khoâng bò vuøi laáp trong taêm toái nhö ña soá baïn beø toâi ôû khu phoá ngheøo naøn oå chuoät ñoù . Chæ nhôø bieát chuùt laïc quan, yù thöùc raèng mình coøn sung söôùng hôn nhieàu tæ ngöôøi treân theá giôùi naày, neáu mình khoâng bieát ñoùn nhaän, thì seõ bò phaït, bò khoå ñau, bò dìm xuoáng trong baát haïnh.
Vôï toâi nhìn coâ baèng con maét caûm phuïc, neå nang. Khi coâ veà roài, vôï toâi noùi:
“Em töôûng coâ aáy ñoàng boùng hôøi hôït, khoâng ngôø coâ ta saâu saéc, chín chaén, coøn ñaùng laøm thaày daïy ñôøi cho chuùng ta nöõa ñoù” ./.
